Sen wpływa nie tylko na mózg, ale także na stan całego organizmu, informuje blogspalinowy.pl, powołując się na cuimc.columbia.edu. Nowe badanie wykazało, że zarówno zbyt krótki, jak i nadmiernie długi sen są powiązane z oznakami szybszego biologicznego starzenia się różnych narządów.
Naukowcy zauważyli związek między snem a starzeniem się narządów
Analiza biologicznych „zegarów” w ludzkim ciele pokazała zaskakująco szeroki związek między długością snu a stanem narządów. Zbyt krótki sen, podobnie jak zbyt długi, wiązał się z szybszym starzeniem mózgu, serca, płuc, układu odpornościowego i innych części organizmu. Takie zmiany pokrywały się również z podwyższonym ryzykiem szeregu chorób, co sprawia, że temat snu jest znacznie szerszy niż tylko kwestia zmęczenia czy produktywności.
Badaniem kierował Junhao Wen, adiunkt radiologii w Columbia University Vagelos College of Physicians and Surgeons. Jak wyjaśnił, wcześniejsze prace już łączyły sen ze starzeniem się mózgu i zmianami patologicznymi, ale nowa analiza pokazała znacznie szerszy obraz. Zespół badaczy doszedł do wniosku, że sen może być ważną częścią skoordynowanej pracy mózgu i ciała, w tym metabolizmu oraz odpowiedzi immunologicznej.
Praca została opublikowana 13 maja w czasopiśmie Nature. W centrum badania znalazły się nie tylko ogólne wskaźniki zdrowia, ale też specyficzne dla narządów biologiczne „zegary”. To właśnie one pozwoliły sprawdzić, jak długość snu wiąże się ze starzeniem poszczególnych układów organizmu, a nie tylko z wiekiem człowieka zapisanym w dokumentach.
Czym są biologiczne „zegary” starzenia
Biologiczne „zegary” starzenia to modele, które przy pomocy uczenia maszynowego oceniają, jak szybko lub wolno ciało starzeje się w porównaniu z wiekiem chronologicznym. W tym celu wykorzystuje się różne dane biologiczne, w tym białka z badań krwi, wskaźniki molekularne oraz informacje z obrazowania medycznego. Takie podejście pozwala zobaczyć nie tylko ogólny stan organizmu, ale też ukryte sygnały, które nie zawsze są widoczne podczas zwykłego badania.
Większość podobnych modeli ocenia starzenie całego ciała, jednak narządy starzeją się nierównomiernie. Właśnie dlatego grupa Junhao Wena pracuje nad „zegarami” dla poszczególnych narządów, które mogą dostarczać dokładniejszych informacji o ryzyku dla konkretnego układu. W przyszłości takie podejście może okazać się przydatne w medycynie spersonalizowanej, ponieważ pokazuje, gdzie organizm traci zasoby szybciej.
Do stworzenia takich modeli naukowcy wykorzystali dane około pół miliona uczestników UK Biobank. Algorytmy analizowały dane strukturalne z obrazowania medycznego, białka specyficzne dla narządów oraz cząsteczki powiązane z różnymi układami organizmu. Na przykład dla wątroby zespół miał osobne „zegary” oparte na danych białkowych, metabolicznych i obrazowych.
Optymalny zakres snu okazał się dość wąski
Po stworzeniu modeli badacze porównali biologiczny wiek narządów z długością snu, którą sami uczestnicy podawali w ankietach. Łącznie zespół przeanalizował 23 biologiczne „zegary” starzenia w 17 układach organizmu. W rezultacie pojawił się wyraźny obraz w kształcie litery U: zarówno niedobór snu, jak i jego nadmiar były związane z gorszymi wynikami.
Najmniejsze oznaki biologicznego starzenia obserwowano u osób, które spały mniej więcej od 6,4 do 7,8 godziny na dobę. Sen krótszy niż 6 godzin wiązał się z szybszym starzeniem, ale podobny niekorzystny związek badacze zauważyli również u osób, które spały ponad 8 godzin. Nie oznacza to, że sama długość snu automatycznie uruchamia starzenie narządów, ale może być ważnym markerem ogólnego stanu zdrowia.
Taki wynik jest szczególnie istotny, ponieważ obala prostą logikę „im więcej snu, tym lepiej”. Organizm najwyraźniej potrzebuje równowagi, a nie skrajności. Jeśli człowiek regularnie śpi bardzo mało albo zbyt długo, może to sygnalizować problemy w pracy układu nerwowego, sercowo-naczyniowego, metabolicznego lub odpornościowego.
Z jakimi chorobami powiązano krótki i długi sen
Naukowcy osobno przeanalizowali, jak długość snu wiąże się z różnymi chorobami. Krótki sen miał istotny związek z epizodami depresyjnymi oraz zaburzeniami lękowymi, co pokrywa się z wcześniejszymi pracami dotyczącymi snu i zdrowia psychicznego. Był też powiązany z otyłością, cukrzycą typu 2, nadciśnieniem, chorobą niedokrwienną serca oraz zaburzeniami rytmu serca.
Krótki i długi sen były powiązane z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, astmą oraz grupą zaburzeń układu pokarmowego. Wśród nich badacze wymienili zapalenie żołądka oraz chorobę refluksową przełyku. Wzmacnia to wniosek, że snu nie można traktować wyłącznie jako funkcji mózgu, ponieważ jest on związany z procesami zachodzącymi w całym ciele.
Szczególną uwagę zespół poświęcił depresji w starszym wieku. Naukowcy nie byli w stanie ostatecznie udowodnić, że to właśnie sen powoduje depresję albo że depresja zmienia długość snu. Analiza pokazała jednak, że krótki i długi sen mogą prowadzić do podobnego rezultatu różnymi ścieżkami biologicznymi.
Dlaczego krótkiego i długiego snu nie można oceniać tak samo
W przypadku depresji w późnym wieku krótki sen, według wyników analizy, może działać bardziej bezpośrednio na obciążenie chorobą. Z kolei długi sen może być związany z depresją przez pośrednią ścieżkę, w której uczestniczą biologiczne „zegary” mózgu i tkanki tłuszczowej. To ważne doprecyzowanie, ponieważ ten sam zewnętrzny objaw nie zawsze ma taki sam mechanizm.
Taki wniosek może zmienić podejście do przyszłego zarządzania snem i strategii terapeutycznych. Osób, które śpią zbyt mało, i osób, które śpią zbyt długo, nie można automatycznie łączyć w jedną grupę. Za podobnymi skargami mogą stać różne procesy, a więc również rozwiązania powinny się różnić.
Główny sens badania nie polega na wskazaniu jednej „idealnej” liczby dla wszystkich. Pokazuje ono, że długość snu jest ściśle powiązana z pracą mózgu, serca, płuc, metabolizmu, układu odpornościowego i trawienia. Jeśli te zależności zostaną potwierdzone w kolejnych badaniach, sen stanie się jeszcze ważniejszym wskaźnikiem nie tylko samopoczucia, ale także tempa biologicznego starzenia się organizmu.
W kontekście zdrowia i sygnałów, których nie wolno lekceważyć, warto też sprawdzić, jakie są objawy Eboli i czy nowa epidemia w Afryce może zagrozić Polsce.
